Weithiau, mae perthynas gyflogaeth wedi dod i ddiwedd ei hoes. Gall fod cwyn anodd, pryderon ynghylch perfformiad, ailstrwythuro, neu gydnabyddiaeth ar y ddwy ochr nad yw pethau’n gweithio. Mewn sefyllfaoedd o’r fath, gall cytundeb setliad ddarparu ffordd synhwyrol ymlaen, heb orfod mynd drwy fisoedd o brosesau ac ansicrwydd.
Mae’r sicrwydd hwnnw’n dod yn fwyfwy gwerthfawr i gyflogwyr. Mae newidiadau i derfynau amser tribiwnlysoedd a hawliau diswyddo annheg yn golygu y gall anghydfodau cyflogaeth barhau’n fyw am gyfnodau hirach ac, mewn rhai achosion, arwain at risg ariannol fwy. Felly, pryd mae’n gwneud synnwyr cynnig cytundeb setlo, a beth ddylai cyflogwyr ei ystyried cyn dechrau’r sgwrs? Dyma’r hyn y mae angen i gyflogwyr ei wybod.
Beth Yw Cytundeb Setlo?
Yn syml, mae cytundeb setlo yn gytundeb sy’n gyfreithiol rwymol rhwng cyflogwr a gweithiwr, lle mae’r cyflogwr yn darparu pecyn y cytunwyd arno ac, yn gyfnewid, mae’r gweithiwr yn cytuno i beidio â mynd ar drywydd yr hawliadau a gwmpesir gan y cytundeb.
Rhaid i’r gweithiwr gael cyngor cyfreithiol annibynnol cyn llofnodi’r cytundeb, a bydd cyflogwyr fel arfer yn cyfrannu tuag at gost y cyngor cyfreithiol hwnnw.
Y cwestiwn anoddach yw sut a phryd i ddechrau’r sgwrs sy’n arwain at y cytundeb setlo a’r telerau ariannol. Gall ymdrin â’r mater yn wael waethygu perthynas sydd eisoes yn anodd (ac, mewn rhai achosion, gynyddu cost y setliad), ond gall sgwrs warchodedig a reolir yn briodol arwain at ddatrys y mater yn gyflym iawn, yn aml yn gynt na’r disgwyl.
Pryd Ddylai Cyflogwyr Ddefnyddio Cytundeb Setlo?
Nid oes un sefyllfa benodol lle mai cynnig cytundeb setlo yw’r unig ddewis cywir. Rydym yn gweld cytundebau o’r fath yn cael eu defnyddio’n rheolaidd pan fo perthynas waith wedi chwalu, pan fo gweithiwr wedi cyflwyno cwyn ffurfiol, pan fo’n anodd datrys pryderon ynghylch perfformiad, neu pan fo busnes yn ailstrwythuro ac yn gweithredu diswyddiadau.
Nid yw cytundeb setlo yn cymryd lle arferion cyflogaeth da. Weithiau, dilyn y broses ddisgyblu, gallu neu ddiswyddo fydd y cam gweithredu cywir. Yr hyn y mae angen i’r cyflogwr ei ystyried yw a yw’r gost, yr amser rheoli a’r ansicrwydd sy’n gysylltiedig â dilyn proses arferol briodol yn gymesur, ac a fyddai’n well i’r busnes ddod â chyflogaeth y gweithiwr i ben yn gynt.
Manteision Cytundebau Setlo i Gyflogwyr
Sicrwydd. Mae canlyniadau tribiwnlysoedd yn anodd eu rhagweld. Mae cytundeb setlo yn disodli’r risg honno â chanlyniad y cytunwyd arno.
Rheoli costau. Chi sy’n negodi’r swm, yn hytrach na gadael y penderfyniad i dribiwnlys, ac rydych yn osgoi’r ffioedd cyfreithiol a’r amser rheoli sy’n gysylltiedig ag amddiffyn hawliad. Ni ddylid tanamcangyfrif y costau hyn, ac o ystyried yr ôl-groniad yn system y tribiwnlysoedd, mae’n debygol y bydd materion yn parhau heb eu datrys am 12–24 mis.
Cyfrinachedd. Mae cymalau cyfrinachedd a chymalau sy’n atal sylwadau dilornus yn helpu i ddiogelu enw da eich busnes (yn amodol ar y rheolau NDA newydd arfaethedig a nodir isod).
Cyflymder. Gall hawliadau tribiwnlys gymryd ymhell dros flwyddyn i’w datrys. Gall cynlluniau gwella perfformiad gymryd 3–6 mis. Mae canllawiau Acas yn awgrymu bod 10 diwrnod calendr yn gyfnod rhesymol o leiaf i weithiwr ystyried cytundeb setlo. Felly, gall proses a reolir yn dda ddod i ben o fewn ychydig wythnosau.
Sut Mae Deddf Hawliau Cyflogaeth 2025 Yn Effeithio Ar Gytundebau Setlo?
Daeth Deddf Hawliau Cyflogaeth 2025 yn gyfraith ar 18 Rhagfyr 2025 ac mae’n cael ei chyflwyno fesul cam. Dyma’r newidiadau sydd fwyaf perthnasol i gytundebau setlo:
Newid
Pryd
Beth mae hyn yn ei olygu i gyflogwyr?
Ymestyn cyfnod cymodi cynnar Acas o 6 i 12 wythnos
1 Rhagfyr 2025
Gall anghydfodau aros yn agored am gyfnod hirach.
Ymestyn y terfyn amser ar gyfer y rhan fwyaf o hawliadau tribiwnlys o 3 i 6 mis
1 Hydref 2026
Mae’r risg o hawliad yn parhau am gyfnod hirach ar ôl i weithiwr adael.
Lleihau’r cyfnod cymhwyso ar gyfer hawlio diswyddo annheg o 2 flynedd i 6 mis
1 Ionawr 2027
Bydd llawer mwy o weithwyr yn gallu cyflwyno hawliad.
Dileu’r cap ar iawndal am ddiswyddo annheg
1 Ionawr 2027
Ni fydd terfyn uchaf ar yr atebolrwydd ariannol (ar hyn o bryd, yr isaf o 52 wythnos o gyflog neu £123,543).
Cyfyngiadau ar gytundebau peidio â datgelu gwybodaeth (NDAs) mewn achosion o aflonyddu a gwahaniaethu
Disgwylir yn 2027
Bydd angen adolygu cymalau cyfrinachedd.
I gyflogwyr, mae’r effaith ymarferol yn weddol syml: mae’r cyfnod y gall anghydfodau godi ynddo yn ymestyn, mae mwy o weithwyr yn cael mynediad at hawliau diswyddo annheg, a gall yr atebolrwydd posibl fod yn fwy mewn rhai achosion.
Nid yw hyn yn golygu y dylai cyflogwyr droi’n awtomatig at gytundeb setlo, ond mae’n gwneud sicrwydd trefniant ymadael y cytunwyd arno yn llawer mwy deniadol.
A All Cytundeb Setlo Gynnwys NDA o Hyd?
Gall, ond gyda chyfyngiadau newydd. Unwaith y bydd y rheolau’n dod i rym, bydd unrhyw gymal sy’n atal gweithiwr rhag siarad am aflonyddu neu wahaniaethu, neu am y ffordd yr ymatebodd y cyflogwr iddo, yn ddi-rym, oni bai bod y cytundeb yn bodloni amodau a fydd yn cael eu nodi mewn rheoliadau.
Mae cynigion y Llywodraeth yn cynnwys cyngor annibynnol ar yr NDA, caniatâd ysgrifenedig gan y gweithiwr a chyfnod ailystyried o 14 diwrnod. Nid yw’r rhain wedi’u cwblhau eto, ac ni fydd y rheolau’n berthnasol i gytundebau a lofnodwyd cyn iddynt ddod i rym.
Ni fydd y cynigion hyn yn effeithio ar ddarpariaethau cyfrinachedd sy’n diogelu gwybodaeth sy’n fasnachol sensitif.
Cyn Dechrau Sgwrs
Cyn cysylltu â gweithiwr, ystyriwch pa ganlyniad rydych chi am ei gyflawni mewn gwirionedd.
Beth fyddai’r broses amgen yn ei olygu?
Pa hawliadau allai godi’n realistig?
Faint fyddai’n ei gostio i’r busnes o ran amser rheoli a ffioedd cyfreithiol i amddiffyn yr hawliadau hynny?
Pa becyn fyddai’n synhwyrol o safbwynt masnachol er mwyn dod â’r mater i ben?
Mae hefyd yn werth cael cyngor cyn y sgwrs gyntaf, yn hytrach nag ar ei hôl. Gall y ffordd y cyflwynir cynnig setlo fod yr un mor bwysig â’r telerau a gynigir yn y pen draw.
Nid cytundeb setlo yw’r ateb bob amser chwaith. Bydd achosion lle mai cwblhau proses fewnol deg, cynnal sgwrs reoli onest neu ddefnyddio cyfryngu fyddai’r opsiwn gorau.
Ystyried Cynnig Cytundeb Setlo?
Yr amser gorau i gael cyngor fel arfer yw cyn cael y sgwrs gyntaf gyda’r gweithiwr.
Gallwn eich helpu i asesu’r risgiau, penderfynu ai cytundeb setlo yw’r dull cywir ac, os felly, gweithio allan y ffordd orau o godi’r mater a pha fath o becyn fyddai’n rhesymol.
Os hoffech drafod sefyllfa benodol neu ddarganfod sut y gallwn gefnogi eich busnes, cysylltwch â Daniel Wilde neu cysylltwch â ni heddiw.
Gallwch hefyd ddysgu mwy am ein gwasanaethau cyfraith cyflogaeth i fusnesau.